Contact | Routebeschrijving | Nieuwsbrieven

dinsdag 17 juli 2012 18:52

De WSNP: vraag of aanbod?

Geschreven door  I.P. van Rossen
Rate this item
(0 stemmen)

De eerste twee weken van de maand juli zijn de faillissementsdata van het eerste halfjaar 2012 gepubliceerd. Hieruit blijkt dat het aantal faillissementen van bedrijven in de eerste helft van dit jaar met ruim een kwart is gestegen ten opzichte van de eerste helft van 2011. Deze stijging wordt gekwalificeerd als uitzonderlijk veel. Ook het CBS kwalificeert deze aantallen als uitzonderlijk hoog. De stijging is een trend die zich laat zien sinds ongeveer juni 2011. De verwachting is dat het aantal faillissementen dit jaar daarmee hoger zal uitkomen dan het “record”-jaar 2009. Ook het aantal schuldsaneringen leek in het eerste kwartaal van dit jaar nog op een toename te wijzen als gevolg van een minder gunstig economisch klimaat. Toch lijkt hier in het tweede kwartaal, contrair aan de toename van het aantal faillissementen, een andere ontwikkeling plaats te vinden ondanks de afgenomen economische vooruitzichten.

 

De ontwikkeling van het aantal schuldsaneringen

De eerste helft van 2012 laat voor het aantal uitgesproken schuldsaneringen een afname zien ten opzichte van het aantal uitgesproken schuldsaneringen in de eerste helft van 2011.

In de eerste helft van 2011 bedroeg het aantal schuldsaneringen 7106 terwijl in de eerste helft van 2012 het aantal schuldsaneringen 6827 (-4%) bedroeg. Het tweede kwartaal 2011 was het aantal uitgesproken schuldsaneringen 3799, terwijl het tweede kwartaal 2012 een aantal van 3145 liet zien een daling van ruim 17%.

Tabel I: Driemaandsgemiddelde aantal uitgesproken schuldsaneringen (2008 – heden)
Bron: CIR

De ontwikkeling van het aantal faillissementen

In de eerste helft 2012 publiceerde het CIR van 4139 bedrijven het faillissement. In de eerste helft van 2011 publiceerde het CIR van 3257 bedrijven het faillissement (+ 27%). Deze aantallen zijn inclusief de eenmansbedrijven. Het CBS rapport voor het eerste halfjaar 2012 vermeldde een aantal  van 3760 failliette bedrijven en instellingen (exclusief eenmansbedrijven). Zij rapporteert dit aantal als ruim 25% hoger dan de eerste helft 2011. De grafische representatie bevestigt de stijgende trend sinds ca. juni 2011.


Tabel II: Driemaandsgemiddelde aantal failliete bedrijven en organisaties (excl. Eenmansbedrijven) bron: CBS (2008- heden)

 

Een relevante vraag

Het ligt voor de hand te veronderstellen dat het aantal schuldsaneringen op enigerlei wijze verband houdt met economische ontwikkelingen. Deze zelfde veronderstellingen liggen eveneens voor de hand bij het aantal uitgesproken faillissementen. Voor wat betreft aangevraagde faillissementen, het zij eigen aangifte of aanvraag door onbetaalde crediteuren, kan gezegd zijn dat zij autonome verzoeken betreffen als sluitstuk van een onfortuinlijk gelopen bedrijfshistorie. In die zin functioneert de faillissementswet ook als een wet van openbare orde. Zij voorkomt dat crediteuren niets anders zou resteren dan zich te wenden tot andere middelen dan incasso in geval de debiteur zijn verplichtingen niet nakomt. Met andere woorden, de wet voorziet daarmee in (openbare) ordening van niet nagekomen verbintenissen. Een rechtbank kan in die zin ook geen aanvraag faillissement weigeren te behandelen. Sterker, het zou strijdig zijn met art. 112 Grondwet. De benodigde capaciteit van de rechtbank voor behandeling van het aantal faillissementen zal daarmee sterk bepaald worden door de, buiten de invloedssfeer van de rechtbank liggende, verzoeken om faillissementen.
Voor schuldsaneringen geldt een wat ander regime. De toetsingscriteria zijn, anders dan in geval van faillissement, uitgebreider. In het faillissement geldt als voorwaarde de enkele toestand opgehouden te zijn met betalen. Toetsing van juistheid van deze melding vindt altijd achteraf plaats. In de WSNP geldt weliswaar dezelfde voorwaarde, aangevuld met de voorzíenbaarheid van voortgaan met betalen, maar er zijn eveneens een aantal andere toelatings- en afwijzingscriteria, zoals bijvoorbeeld goede trouw, geformuleerd in art. 288 van de faillissementswet. Dit is een toetsing vooraf. Het is redelijk te veronderstellen dat de toelatingscriteria van de WSNP een effect hebben op de hoogte van het aantal uitgesproken schuldsaneringen. Het is niet zo vanzelfsprekend dat deze criteria procentueel gesproken door de tijd heen een andere relatieve bijdrage hebben.  Met andere woorden, mensen zullen het ene jaar niet méér te goeder trouw zijn dan het andere jaar. De overheid draagt ook hier zorg voor de benodigde capaciteit voor uitvoering van het aantal uitgesproken schuldsaneringen.
Toch doet zich in het aantal uitgesproken schuldsaneringen een opvallend fenomeen voor: Het aantal uitgesproken schuldsaneringen beweegt zich (vrijwel) contrair aan het aantal uitgesproken faillissementen; als het aantal faillissementen stijgt, dan daalt het aantal uitgesproken schuldsaneringen, daalt het aantal faillissementen dan stijgt het aantal uitgesproken schuldsaneringen (zie Tabel III). Dit is een registratie over een periode van meer dan drie jaar.


Tabel III Overlay van faillissementen en schuldsaneringen. Op de linker y-as het aantal faillissementen (excl. Eenmansbedrijven) en op de rechter y-as het aantal uitgesproken schuldsaneringen


Dit roept een belangrijke vraag op, namelijk: “Is het aantal uitgesproken schuldsaneringen afhankelijk van het aantal verzoeken om toelating (vraag-afhankelijk) of is het aantal uitgesproken schuldsaneringen afhankelijk van het aantal “beschikbare” schuldsaneringen (aanbod-afhankelijk)?” Op dit moment is daar geen eenduidig antwoord op te geven. Het verloop van het aantal uitgesproken schuldsaneringen suggereert in ieder geval dat het niet valt uit te sluiten dat de toegankelijkheid van de WSNP een aanbod-afhankelijk wettelijk instrument is!

Discussie
Lange tijd heeft het minnelijk traject de bal toegespeeld gekregen dat zij de toegang tot de WSNP tegenwerkte. Dat was geen onterechte constatering aangezien het minnelijk traject dat zelf ook zo uitdroeg. Inmiddels is sinds die uitspraken wel één en ander gepasseerd, niet in de laatste plaats een financiële crisis. De toegankelijkheid tot de WSNP is daarmee ook aan andere invloeden komen bloot te staan. De publicatie-data van de faillissementen en schuldsaneringen suggereren daarin ook invloeden vanuit de uitvoering en toelating.
Enigszins provocerend aangezet kan op basis van de publicatie-data het betoog gehouden worden dat toegang van de WSNP afhankelijk is van de mate van aanbod hiervan door rechtbanken. Dit zou zich, naast de, vanzelfsprekend, grondwettelijke frictie, moeizaam verdragen met aard en doelstelling van de WSNP. Nog minder verdraagt zich dit met de gedachte dat toegang verband zou houden met de hoeveelheid capaciteit die bij een rechtbank resteert na inzet op de uitvoering van faillissementen. Het verloop van de aantallen schuldsaneringen over de afgelopen drie jaar spreken een dergelijk oorzakelijk verband echter niet tegen. De veronderstelde relatie is om die reden dan ook niet te negeren en verdient een nader onderzoek.

Weliswaar is te begríjpen dat als de rechtbank een grote toevloed van faillissementen heeft in een bepaalde periode dat daarmee de (ook daar beperkte) administratieve capaciteit van rechters en griffiers onder druk staat en dat, wanneer de werkdruk afneemt automatisch de toegankelijkheid van de WSNP weer stijgt. Het is echter moeilijk te billijken dat dit, zeker bij een toenemende economische achteruitgang en daarmee gepaard gaande stijgende vraag, zo zou mogen blijven. Als deze constatering juist is, is evenmin te billijken dat beslissing over faillissement enerzijds en toelating schuldsanering anderzijds in één hand blijft. Gezonde checks en balances verzetten zich daartegen. Wellicht is het, naast andere in het verleden aangevoerde argumenten, toch een keer tijd om de WSNP, zowel voor wat betreft toelating als benoeming, op een andere onafhankelijkere manier te laten plaatsvinden dan thans gebeurt. Belang van de schuldenaar die zijn toelating zoekt tot de WSNP rechtvaardigt die aanpassing in ieder geval.

Last modified on donderdag 19 juli 2012 05:35

Leave a comment