Contact | Routebeschrijving | Nieuwsbrieven

zaterdag 19 maart 2011 08:49

Schuldvergeving, schuldbevrijding of schuldsanering?

Geschreven door  I.P. van Rossen
Rate this item
(0 stemmen)

...en de schuldvereffening die erbij is gekomen...


Schuldsanering is verpolitiseerd. Dat heeft al lang geleden plaatsgevonden. Aan verpolitisering zitten voor- en nadelen. Het grote voordeel is dat schuldenproblematiek daardoor aandacht heeft. Die aandacht heeft schuldenproblematiek ook nodig. Zonder die aandacht namelijk hebben schuldenaren geen stem in de publieke arena. En die stem is wel nodig omdat anders allerlei negatieve invorderingssentimenten (die rondom onbetaalde schulden nu eenmaal altijd bestaan, en soms ook nodig zijn) te ruim baan krijgen en daardoor de menselijke maat en de problematiek die ook ten grondslag kunnen liggen aan de schulden, uit het oog kunnen worden verloren. Er zitten ook nadelen aan de verpolitisering: partijen kunnen te veel vanuit traditionele standpunten of benaderingen oplossingen zoeken voor schuldsaneringen en schuldproblematiek.

Een (inmiddels traditionele) politieke benadering van schuldenproblematiek is die vanuit de vroegere zuilen van de Nederlandse maatschappij: de sociaal-democratische, de christelijk en de liberale zuil (N. Huls, 2008). Typering van de benadering van schuldenproblematiek zou dan zijn:

  • schuldbevrijding, als exponent van de sociaal-democratische benadering, belichaamd door de PvdA
  • schuldvergeving, als exponent van de christelijk benadering, belichaamd door het CDA
  • schuldsanering, als exponent van de liberale benadering, belichaamd door de VVD.

Het is belangrijk te realiseren dat de enige bijzondere wet rondom schuldsanering, de WSNP, tot stand heeft kunnen komen door een toenadering van deze drie traditionele zuilen waarbij voor ieder van de zuilen een deel van de “kern”-waarden van de zuil in deze wet kon worden teruggevonden (Huls, 2008). Dat dit in zekere mate op onderdelen symbool-politiek was kan helder geïllustreerd worden op het gegeven dat, in formele zin, de schulden aan het eind van de WSNP niet worden kwijtgescholden (!), maar worden omgezet in een natuurlijke verbintenis; de schulden zijn niet afdwingbaar maar wel, als daar de morele behoefte daartoe wordt gevoeld, alsnog betaalbaar door de schuldenaar (zie memorie van toelichting WSNP; paragraaf 29). Getalsmatig is dit geen zwaarwegend element. Ter illustratie, het aantal rehabilitaties in het faillissement in het afgelopen decennium bedroegen welgeteld 10 rehabilitaties, niet substantieel afwijkend van het, zo veronderstel ik, destijds aantal bestaande rehabilitaties. Hoewel het concept rehabilitatie niet bestaat in de WSNP (en eventuele afwikkeling “naar voldoening van de crediteuren”, na verkrijging van een schone lei niet gepubliceerd is) is de praktische relevantie daarvan een in ieder geval niet aan de oppervlakte gekomen wijze van verloop van de WSNP. Niettemin maakte dit aspect van de WSNP deze wet wel acceptabeler voor bijvoorbeeld het CDA.
In gezamenlijkheid konden de bovenstaande drie partijen een, uiteindelijk zeer noodzakelijk gebleken, wetgeving in Nederland mogelijk maken. Een niet onbelangrijk deel was toe te schrijven aan de consensus die bereikt kon worden tussen deze drie stromingen die ten principale meer overlap dan divergentie kenden op dit onderwerp.
Met het in januari 2010 ingediende voorstel van wet van “De wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening” zou het te verwachten zijn geweest dat ook in dit geval de drie traditionele zuilen op grond van de overlappende gedachten over de sanering van schulden wederom tot een consensus zouden kunnen komen. Dit bleek echter, tot nu toe, niet het geval. Aan het landschap van de sanering van schulden is inmiddels een “nieuwe” smaak toegevoegd zoals ook verwoord in het debat gemeentelijke schuldhulpverlening d.d. 8 maart 2011 : “..dat wij een aantal grenzen moeten trekken, omdat wij ervoor willen zorgen dat de schuldhulpverlening houdbaar blijft voor de mensen die het echt nodig hebben..”.  De PVV voerde in het debat over de wet gemeentelijke schuldhulpverlening het numeriek element van het aantal beroepen op schuldhulpverlening in (“...vier of vijf keer is echt teveel...”), tezamen met het feit dat mensen een zekere besef dienden te hebben van het karakter van deze wet : “..een leerzaam traject, zodat je nooit meer in de put komt...”. Haar standpunt laat zich verwoorden als een nieuwe “schuldsaneringszuil” namelijk die van de “schuldvereffening” of “quid pro quo”. Geheel nieuw is deze wijze van beschouwing van schuldsanering niet. Het is bij de niet in het professionele veld van de schuldsanering werkzame persoon vaak gehoorde algemene benadering van schuldsanering: “Ik zou ook wel op een simpele manier van al mijn schulden af willen komen”. Helemaal onbegrijpelijk is dit standpunt niet, het is alleen geen feitelijke weergave (ook numeriek niet) van het regulier verloop schuldsanering. De meeste schuldenaren komen namelijk niet meer terug. Niettemin, was het ook, met alle nuances die daarin te maken zijn, een destijds door crediteuren regelmatig betoogd argument bij introductie van de WSNP. De nieuw ontstane gedachte van de “schuldvereffening” is daarmee een tegenbeweging richting de benadering van het begin van de jaren negentig.
Het is verdedigbaar te zeggen dat dit een pendule-beweging betreft die niet alleen een tegenbeweging is die voortkomt uit een kritische grondhouding jegens de politiek. Zij komt ook voort uit een inmiddels langdurig opgebouwde historie van slecht functionerende schuldhulpverlening. Zij komt tevens voort uit onvoldoende beschikbare ideeën en onderzoek over wat schuldhulpverlening nu feitelijk is. Daarmee vindt  kritiek op schuldsanering een dankbare voedingsbodem voor de benadering van “schuldvereffening”. De vorm die schuldsanering in de toekomst zal krijgen blijft hierdoor vooralsnog onzeker.


1. Huls, N., "Actie en Reactie, een inleiding in de rechtssociologie", Den Haag: Boom Juridische Boeken (2e druk) 2010

Last modified on dinsdag 19 juli 2011 19:49
More in this category: « Invorderingsgids 2011

Leave a comment