Contact | Routebeschrijving | Nieuwsbrieven

zondag 28 juni 2015 15:34

Als een structuur zichzelf in de weg zit...

Geschreven door  I.P. van Rossen
Rate this item
(0 stemmen)

Wij leven in een wereld van transities. Een interessante vraag daarbij is of het een tijd van transitie is of een transitie naar een andere tijd. Juist voor de schuldhulpverlening is dat een belangrijke vraag om te stellen en te beantwoorden. Aan de Erasmus Universiteit wordt over het idee van transitie op dit moment diep nagedacht in verband met verduurzaming van de energiewereld en de transitie die daarvoor nodig is. Hieruit zijn een zestal basale ideeën voortgekomen van de hand van D. Loorbach welke beschreven zijn in het interview dat hierboven staat genoemd. Deze ideeën kunnen ook voor de schuldhulpverlening betekenis hebben:

 

1. Het systeem heeft zijn grenzen bereikt (maar we weten nog niet hoe het alternatief eruit ziet)

Schuldhulpverlening heeft het afgelopen decennium ruime aandacht gehad van bestuur, wetgever en maatschappelijke instanties. Dat heeft enerzijds tot een uitbreiding van de hoeveelheid beschikbare gelden geleid en anderzijds tot diverse aanpassingen in de wetgeving zoals de wijziging van de Wsnp in 2008, de introductie van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de wijziging van de wet curatele, beschermingsbewind en mentorschap. De verwachtingen van deze inspanningen en wijzigingen waren hoopvol en optimistisch. Gaandeweg heeft het optimisme echter plaatsgemaakt voor pessimisme. In plaats van stijging van het aantal mensen dat geholpen wordt met de schuldhulpverlening worden de selecties strenger en de aantallen minder. Minder Wsnp, minder minnelijk traject aan de ene kant en overlopende aantallen in het beschermingsbewind zonder zicht op een oplossing. Kortom, het systeem loopt vast.

2. Innovatie draagt niet altijd bij aan verandering (integendeel)

Allerlei pogingen, zoals bijvoorbeeld het grootschalige nationaal laboratorium “Schuldhulpverlening anders!”, worden ondernomen om tot nieuwe initiatieven te komen. Verandering van gedrag, cultuuromslag, andere kwijtscheldingsmethodieken, analyses van modellen: zij moeten leiden tot verandering van het 'regime'. Er heeft zich echter een inertie van het systeem meester gemaakt die bijna onveranderbaar lijkt. Het 'regime' wil niet veranderen. Loorbach noemt dit het zelfverdedigingsmechanisme van het systeem. Het systeem neemt kennis van de ideeën, voert ze (voor een deel) ook uit, maar gaat daarna over tot de orde van de dag. De ideeën die het meest gericht zijn op verbetering van de bestaande uitvoering worden overgenomen waardoor de echte verandering niet gaat plaatsvinden. Kortom, het systeem beweegt niet.

3. Duurzaamheid is onderdeel van het probleem geworden (Want minder slecht is het nieuwe goed)

De kijk op de uitvoering vindt niet plaats op afstand maar vanuit het systeem zelf. Binnen het systeem wordt een probleem waargenomen, het probleem wordt gekwantificeerd, er wordt een oplossing bedacht naast de al bestaande oplossingen voor het probleem. Wat niet plaats vindt is dat gekeken wordt naar het systeem dat het probleem veroorzaakt. Waar komen de schulden vandaan? Waarom liggen de gevolgen juist bij deze schuldenaren en niet bij een andere persoon of groep personen of zelfs rechtspersonen? Waarom is juist deze oplossing geschikt en hoe belangrijk is het dat bestaan van het probleem voor het continueren van de oplossing. Kortom, de oplossing is afhankelijk van het voortbestaan van het probleem, want daar is het immers een antwoord op.

4. Er komen méér crisismomenten (en die kunnen we gebruiken)

Crisismomenten moeten de verandering geven. De weg van de geleidelijkheid is geen te verwachten oplossing van het probleem. Opbouwende spanning en plotselinge ontlading moet leiden tot een “transitiepunt”. Zolang de oplossingen die gevonden worden niet het probleem bij de wortel aanpakken zal de kans op een plotselinge crisis met daarbij behorende veranderingen aanwezig blijven. De crisis is nodig voor de verandering.

5. Mensen die het probleem zien en kleine stappen zetten zijn cruciaal (als ze een goed verhaal hebben)

Hoe meer mensen en initiatieven er zijn die zich bezig houden met het bedenken van oplossingen voor de problemen, des te groter de kans dat zich een spanning zal opbouwen binnen het systeem van de schuldhulpverlening, of 'regime' van de schuldhulpverlening, en des te groter de kans dat er een verandering komt die tot een werkelijke transitie van de schuldhulpverlening zal komen. Daarvoor is het echter nodig dat de “Een echte transitie zal pas plaatsvinden als mensen binnen gevestigde organisaties op een nieuwe manier gaan werken, als zij het nieuwe verhaal van de koplopers gaan herkennen en zich gaan verbinden met hun initiatieven. Vaak is dan nog een crisis nodig om door te bijten.” Deze verandering zal, zo suggereert in ieder geval onderzoek, niet voortkomen uit een centraal gecoördineerd initiatief maar uit autonome initiatieven rondom oplossingen voor, in dit geval, schuldenproblematiek. Kortom, mensen die kleine stappen zetten zijn nodig.

6. We hebben een ministerie van Afbraak nodig (want de bottom-upbeweging kan het niet alleen)

In zijn algemeenheid speelt de overheid, zo zegt althans Loorbach, in veranderingsprocessen een dubieuze rol. Enerzijds is zij het 'oude regime', anderzijds is zij in staat oplossingen te bieden voor bestaande problemen, daaruit ontleent zij immers haar bestaansrecht! Zij heeft enerzijds belang bij het in stand houden van de bestaande oplossingen, anderzijds moet zij ruimte bieden aan initiatieven die tot veranderingen leiden. Hij noemt dit “schizofreen” beleid. Vertaald naar de schuldenproblematiek betekent dit dat zij zich moet inspannen de schuldhulpverlening te verbeteren, terwijl zij gelijkertijd moet helpen een oud regime, haar regime (!), af te breken en plaats te maken voor een nieuw regime van schuldhulpverlening. Kortom, voor een bijdrage aan de transitie van de schuldhulpverlening, zou de overheid een onafhankelijk ministerie moeten hebben dat coördineert en uiteindelijk zichzelf opheft.

Last modified on maandag 29 juni 2015 12:42
More in this category: « Tot wie richt zich de wet?

Leave a comment