Contact | Routebeschrijving | Nieuwsbrieven

zaterdag 22 maart 2014 15:14

Schaarste, schuldenproblematiek en budgetbeheer

Geschreven door  I.P. van Rossen
Rate this item
(0 stemmen)

De ratio achter budgetbeheer

Recentelijk is er een boek verschenen van een Harvard (gedrags-)econoom en een Princeton psycholoog. De titel van het boek is “Schaarste” (1) en past in de 'behavioural economics'-traditie van een ander bekend boek dat voortkwam uit de samenwerking tussen een (gedrags-)econoom en een jurist geheten “Nudge”.(2) Dat laatste boek heeft in zeer korte tijd veel invloed gekregen omdat het zo'n heldere analyse geeft over keuzes en hoe die beïnvloed kunnen worden. Met name beleidsmakers blijken erg gecharmeerd te zijn van het denken over 'duwtjes in de goede richting' teneinde mensen die keuzes te laten maken die voor hen het beste zijn. Ook het boek “Schaarste” gaat over keuzes en dan vooral over het feit dat de kwaliteit van onze keuzes in zeer belangrijke mate afhankelijk is van de aandacht die wij aan het maken van die keuzes (kunnen) schenken.

 

Daarbij blijken wijzelf de belangrijkste hindernis te zijn in het maken van de juiste keuzes. Dit komt door de overmatige aandacht die wij schenken aan problemen. Hierdoor ontstaat een tekort aan aandacht voor zaken die eigenlijk meer onze aandacht zouden moeten krijgen omdat wij daarin beslissingen en keuzes moeten maken.

Ter illustratie refereren de auteurs van het boek “Schaarste” aan een klassiek, zij het discutabel, experiment dat de Amerikaanse overheid tijdens de Tweede Wereldoorlog uitvoerde, het zogenaamde 'honger'-experiment. Doelstelling van het onderzoek was om te achterhalen op welke wijze voedseldroppings in Europa het meest effectief konden worden uitgevoerd. Beschikbaarheid van voedsel was niet het probleem (er was genoeg), de verdeling van het voedsel in moment en frequentie wel. Moesten de Geallieerden in één keer alles ter beschikking stellen aan de hongerende Europese bevolking, of in deel-dropppings het voedsel ter beschikking stellen? Om antwoord op die vraag te krijgen hongerde het Amerikaanse leger voor een periode van 6 maanden een groep van 37 dienstweigeraars uit die toestemden in deelname aan het experiment. Los van de uitkomst van het experiment bleek als psychologisch nevenverschijnsel dat hongerende proefpersonen in overmatige wijze bezig waren met alles wat met voedsel te maken had. Bijna alles wat ze dachten stond in het teken van 'honger'. Dat maakte dat de beslissingen die zij maakten van steeds slechtere kwaliteit werden.... omdat de beslissingen ook altijd in het teken stonden van 'honger'. De 'schaarste' (van voedsel) beïnvloedde hun keuzes op een negatieve manier.

Als eenvoudiger, en recenter, voorbeeld besprak een van de auteurs in een interview de gewoonte van mensen om vlak voor een vergadering nog even de mail te lezen. Wie kent de gewoonte niet? Hij stelde de vraag of, als er in die mail dan vervolgens nog net een melding binnenkomt over een probleem dat ergens leeft, iemand dan nog goed in staat is om geconcentreerd deel te nemen aan de vergadering? Gaat dan niet een deel van de vergaderaandacht naar het probleem dat in het dat mailtje staat? Ook hier weer 'schaarste' (van aandacht) leidt tot slechtere beslissingen die gemaakt moeten worden tijdens de vergadering.

Wat hebben deze schaarste-verhalen te maken met schuldenproblematiek? Allereerst is het duidelijk dat schulden vooral een weergave zijn van een schaarste aan geld. Schaarste aan geld consumeert de aandacht die mensen kunnen opbrengen voor andere zaken. De gehele bandbreedte van hun aandachtscapaciteit leidt daardoor voortdurend tot verkeerde beslissingen. Verkeerde beslissingen voor wat betreft aankopen, opleiding, werk, vrije tijd...; alles staat in het teken van de, door schaarste veroorzaakte, slechte beslissingen die mensen met schulden maken. Het is dus de kunst om bij mensen met schulden de schaarste op te heffen. Daarvoor is natuurlijk in ieder geval nodig dat zij betalingsregelingen krijgen met hun schuldeisers, immers dat is de meest directe oplossing voor schaarste aan geld. Probleem daarbij is echter dat de horizon van die oplossing te ver weg ligt om nu concreet hun schaarste, en de daarmee samenhangende slechte beslissingen, op te lossen en te verbeteren. Wat voor andere mogelijkheid is er dan om de gebrekkige kwaliteit van beslissingen te verbeteren? Het antwoord is even vanzelfsprekend als voor de hand liggend: budgetbeheer. Toepassing van budgetbeheer houdt de aandacht van mensen met schulden niet langer gevangen in het probleem dat hen voortdurend weghoudt van de oorzaak van hun slechte beslissingen. Het maakt de weg vrij de aandacht te richten op andere, constructievere zaken zoals het vinden van werk, volgen van een opleiding, opvoeden van de kinderen, aandacht voor de partner, volgen van de ambities, kortom, alle zaken die voor mensen zonder schuld- of geldproblemen zonder meer aandacht hebben maar minder vanzelfsprekend zijn als mensen financiële problemen hebben. Begeleiding van mensen met schulden door het voortdurend vestigen van hun aandacht op het probleem dat hun leven beheerst, namelijk schulden en geld, is dus, in ieder geval volgens deze theorie, de slechtste vorm van begeleiding.

Belangrijke vraag is natuurlijk of de overheid, bij de keuzes die zij moet maken bij haar financiële problemen, voldoende besef heeft van de noodzaak om die schaarste bij haar inwoners met schuldenproblemen aan te willen vullen met budgetbeheer. De voortekenen zijn niet gunstig. De momentele schaarste bij de overheid zal, op basis van de theorie in dit boek, waarschijnlijk niet de tot de best mogelijke beslissing leiden. Maar dat zijn we inmiddels bij schuldenproblematiek wel gewend.

1. S. Mullainathan and E. Shafir (2013). Scarcity - Why Having Too Little Means So Much. New York Times Books.

2. Thaler, R. H. and C. R. Sunstein (2008). Nudge - Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness. New Haven, Yale University Press.

Last modified on zaterdag 22 maart 2014 15:55

Leave a comment