Contact | Routebeschrijving | Nieuwsbrieven

donderdag 28 maart 2013 16:25

Duwtjes in de goede richting?

Geschreven door  I.P. van Rossen
Rate this item
(0 stemmen)

De consument is een kwetsbaar wezen. De mens is vooral kwetsbaar in zijn ontvankelijkheid voor externe prikkels. Natuurlijk willen we de mens afschilderen als een rationeel wezen, maar is hij dat ook altijd? Zijn er momenten waarop hij niet zo rationeel is als nodig is? Maakt de consument niet eigenlijk heel veel keuzes automatisch en zonder erbij na te denken? En hoe komt dat dan en heeft iederéén last van automatische beslissingen of zijn er sommige mensen die er nooit last van hebben? En vervolgens de vraag of er een relatie is tussen schuldenproblematiek en de manier waarop mensen keuzes maken? Worden mensen verleid tot schulden(problematiek) of is er een moment waarop mensen, rationeel, de gevolgen van een keus “aanvaarden”?

 


Inleiding
Mensen maken voortdurend keuzes. Bewust en onbewust. Daarbij denken zij dat zij die keuzes onafhankelijk en in vrijheid maken. In hun boek “Nudge, Improving Decisions about Health, Wealth and Happiness” (2008) propageren Richard H. Thaler (gedragseconoom)  en Cass R. Sunstein (jurist) dat deze keuzes helemaal niet zo onafhankelijk en weldoordacht zijn als wijzelf denken. De keuzes die wij maken worden (sterk) beïnvloed door de architectuur van de context waarin de keuze zich aanbiedt. Als visueel voorbeeld openen zij hun boek met een plaatje van een houten blad dat steunt op vier poten (“Shepard tables”) de houten bladen verschillen alleen in de wijze waarop zij georiënteerd zijn. (Zie figuur 1).

Figuur 1: de oppervlakte van de twee tafels zijn identiek in vorm, afmetingen en oppervlakte

 

Nauwkeurige nameting leert dat de oppervlakten identiek zijn qua grootte en afmetingen, toch lijken zij substantieel verschillend. Op dezelfde wijze dienen zich allerlei prikkels aan in omgevingen waarin mensen functioneren en waarin zij keuzes maken. Een bekend voorbeeld, waarin gebruik wordt gemaakt van de manier waarop signalen bij consumenten binnenkomen, is het voorbeeld van de schappen van  supermarkten. Bepaalde artikelen waarvan de winkelier wil dat die het vaakst verkocht worden (bijvoorbeeld vanwege de hogere marge) komen precies op ooghoogte staan. Artikelen die minder verkocht hoeven te worden staan juist hoger of lager en buiten ergonomisch zicht geplaatst.

De gedachte dat keuzes van mensen afhankelijk zijn van de keuze-architectuur heeft wereldwijd in korte tijd bij publieke bestuurders veel aandacht gekregen. De gedachte is namelijk dat mensen geleid moeten worden naar de keuze die zij gemaakt zouden hebben als zij goed en onafhankelijk geïnformeerd zouden zijn terwijl zij gelijkertijd altijd de vrijheid houden om toch zelf, en anders, te kiezen. Het enige dat mensen ontbreekt, zo is de gedachte, is het duwtje (“nudge) in de goede richting.

In de commercie en de reclame-wereld is natuurlijk al veel langer het besef aanwezig dat mensen “duwtjes” nodig hebben. In de commercie zijn het alleen meestal geen “duwtjes” maar een douw in de “goede” richting. Meestentijds is die goede richting dan vooral georiënteerd op de voor een producent of dienstenaanbieder gunstige keuzes. Het is om die reden te billijken dat bestuurders een wat instrumentele kijk hebben op deze theorie zodat hierin bescherming mogelijk is van de consument.

Schuldenproblematiek
In de consumentenfinanciering  is een bekende slogan “Geld lenen kost geld”. Het is, als tegenhanger van de geavanceerde verleidingsstrategiën van de financierders, de wat onbeholpen poging van de overheid om mensen bewust te maken van het feit dat bij het afsluiten van een financiering allerlei kosten en rentes bestaan die ertoe leiden dat het uiteindelijk betaalde bedrag veel hoger is dan het feitelijk besteedde bedrag voor een aankoop. Los van de discussie over de al zo lang voortdurende financiële crisis is het een feit dat deze waarschuwing net zo effectief is als de waarschuwingen op pakjes sigaretten. Om mensen van het (dure) lenen af te krijgen is meer nodig dan een altijd maar terugkerende waarschuwing op een website of in een reclame die inmiddels is versmolten met alle andere kleine lettertjes in een financieringscontract.
Het is nodig dat nagedacht wordt over een goede methode om mensen te leiden naar de keuzes die ze gemaakt zouden hebben als ze goed geïnformeerd zouden zijn? Thaler  en Sunstein geven daar een eenvoudig antwoord op: “Voorzie in een 'one-click opt-out/no cost' keuze”. In goed Nederlands:  “Geef mensen een duwtje in de goede richting terwijl zij geen extra kosten en/of inspanningen hoeven te leveren bij het maken van die keuze”. Een voorbeeld? Het zou een vanzelfsprekende keuzearchitectuur zijn wanneer bij het aanbieden van diensten of leningen die langlopende verplichtingen met zich meebrengen mensen dezelfde inspanning leveren wanneer zij iets níet willen als wanneer zij iets wél willen. Nu lijkt dat nogal eens precies andersom te zijn. Heeft u bijvoorbeeld wel eens geprobeerd u af te melden voor de Postcode-loterij? Daarvoor moet u ofwel kosten maken, ofwel een uitgebreid opzegformulier invullen ofwel faxen ofwel een brief sturen! Wanneer was de laatste keer dat u een brief stuurde? Wordt dezelfde inspanning gevraagd voor de aanmelding? Uw rekeningafschrift is uw bewijs voor de aanmelding! Gemakkelijk toch? Het zijn subtiele verschillen maar een wereld van verschil in de bedragen die een consument uiteindelijk betaalt, ook al is dat dan in het voorbeeld van de postcode-loterij(gedeeltelijk) voor het goede doel.

Gelijke inspanningen voor verschillende keuzes, daar kan toch niets op tegen zijn?
 

Last modified on vrijdag 26 april 2013 06:40

Leave a comment